Yayım Sözleşmesi Nedir? Nasıl Hazırlanır?

Yayım Sözleşmesi Nedir?

Yayım sözleşmesi, TBK m.487 hükmünde şu şekilde tanımlanmıştır;

“Yayım sözleşmesi, bir fikir ve sanat eseri sahibinin veya halefinin, o eseri yayımlanmak üzere yayımcıya bırakmayı, yayımcının da onu çoğaltarak yayımlamayı üstlendiği sözleşmedir.”

Eser sahibi, eseri çoğaltma ve yayımlama hakkını yayımcaya devretmiştir. Bununla birlikte yayımcı da bu eseri çoğaltarak yayımlama borcu altına girmektedir.

Yayım Sözleşmesinin Unsurları Nelerdir?

Bir yayım sözleşmesinden bahsedebilmek için şu unsurların varlığı aranmaktadır:

• Eser Olması: Yayım sözleşmesi yayım edebilecek eserler hakkında düzenlenmektedir. Bu sebeple FSEK tanımına uygun bir eserin varlığı aranmaktadır. Ayrıca, eserin kitap gibi yayımlanmasına uygun olmalıdır.

• Eser Sahibi/ Yayımlatan: FSEK m.1/B uyarınca eser sahibi, eseri meyana getiren kişidir. Yayım sözleşmesinin akdedilmesi için, sözleşmeye konu eserde hak sahibi olunmalıdır. Sözleşmede yayımlatan anılan kişi eser sahibi veya onun halefi olmalıdır.

• Yayımcı: Eseri çoğaltma ve yayımlama yükümlülüğü altına giren kişidir.

• Mali Hakların Devri: Bir eser üzerindeki telif hakları maddi (mali) ve manevi olarak ikiye ayrılmaktadır. Sözleşmenin ifası gereği; mali haklar arasında çoğaltma ve yayımlama hakları yayımcıya devredilmektedir.

• Telif Ücreti (Bedel): Taraflar arasında, çoğaltılan eserin elde edilen gelirin yüzde (%) hesabı ile veya toplamda sabit bir telif bedeli belirlenmektedir.

Yayım Sözleşmesinin Türleri Nelerdir?

Yayım sözleşmeleri; eserin hukuki durumuna, üretim biçimine veya yayımlanacağı mecraya göre farklı türlere ayrılmaktadır. Aşağıda söz konusu sözleşme türlerine yer verilmiştir.

Gerçek / Gerçek Olmayan Yayım Sözleşmesi (Asli Yayım Sözleşmesi)

Bir eserin koruma süresinin geçerliliği göre yayım sözleşmeleri ikiye ayrılmıştır:

• Gerçek Olan Yayım Sözleşmesi: Bir eserin çoğaltılması ve yayılması amacıyla yapılan, TBK m.487 tanımına uygun olan sözleşme türüdür. Çoğaltma ve yayma hakkı yayımcıya bırakılmaktadır. Hukukumuzda asıl uygulanan sözleşme türü budur.

• Gerçek Olmayan Yayım Sözleşmesi: Eserin koruma süresi dolduktan sonra akdedilen, hukukumuzda da geçerliliği olmayan sözleşme türüdür. Bu sebeple adı gerçek olmayan olarak adlandırılmaktadır.

Hak Devri Kapsamına Göre

Yayım sözleşmesinde yayımcıya mali hakların devrine göre ikiye ayrılmaktadır:

• Mali Hakların Devri (Tam Devir): Kitap telif hakkı, çoğaltma ve yayma gibi ekonomik haklarının mülkiyeti tamamen yayınevine geçer. Sözleşme süresi boyunca eser sahibinin tek başına karar verme yetkisi yoktur. Yazar kendi kitabını başka bir yerde bastıramaz veya haklarını geri isteyemez

• Mali Hakların Kullanma Ruhsatı (İzin / Lisans): Eser sahipleri için güvenli yol lisans verilmesidir. Eserin mali hakları devredilmez, sadece yayımlama ve çoğaltma hakkında lisans verilir. Mali haklar eser sahibinde kalır.

Yayım Süresine Göre

Taraflar arasında akdedilen sözleşme süresine göre ikiye ayırmak mümkündür:

• Süreli Yayım Sözleşmesi: Yayımlama ve çoğaltma hakkı belirli bir süre ve baskı adediyle yayımcıya bırakılmaktadır.

• Süresiz Yayım Sözleşmesi: Taraflar arasında aksi kararlaştırılıncaya kadar, yayımlama ve çoğaltma hakkının tanındığı sözleşmelerdir.

Sipariş Üzerine Yayım Sözleşmesi (TBK m. 501)

Sipariş üzerine yayım sözleşmesi TBK m.501 hükmünde şu şekilde düzenlenmiştir;

“Bir veya birkaç kişi, yayımcının belirlediği plana göre bir eser meydana getirmeyi üstlenirlerse, sadece sözleşmeyle kararlaştırılan ücrete hak kazanırlar.

Bu durumda, sözleşme konusu mali haklar yayımcıya ait olur.”

Bir veya birkaç kişi, yayınevinin önceden belirlediği bir plana, taslağa veya konsepte göre yeni bir eser meydana getirmeyi taahhüt eder. Sözleşme kapsamında eseri meydana getiren kişiler kazanır. Sipariş üzerine yayım sözleşmesinin en temel özelliği, tüm mali haklar yayımcıdadır.

Yayım Sözleşmesi Şekil Şartı

Yayım sözleşmesinin geçerli olabilmesi için TBK m.488 ve FSEK m.52 hükmünde şekil şartları öngörülmüştür:

Yazılı olarak yapılmayan bir sözleşme geçerli değildir.

• Yazılı Hazırlanma Şartı: TBK m.488 hükmünde açıkça belirtildiği üzere, yazılı yapılmak zorundadır;“Yayım sözleşmesinin geçerliliği, yazılı şekilde yapılmış olmasına bağlıdır.”

• Mali Hakların Tek Tek Belirtilmesi: FSEK m.52 hükmü, yayım sözleşmesine konu mali hakların ayrı ayrı gösterilmesi şartı öngörmüştür; “Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır.”

Yayım Sözleşmesinde Tarafların Hak ve Yükümlülükleri

TBK hükümlerinde hem yayımlayana hem de yayımcıya bazı hak ve yükümlülükler yüklemiştir.

Yayımlatanın Hakları

Eseri yayımlatan kişinin TBK kapsamında 4 adet temel hakkı bulunmaktadır:

• Tasarruf Sınırları ve İstisnaları (TBK m. 490): Yazar, sözleşme süresince yayınevinin zararına olacak şekilde eseri başka yerde yayımlayamaz. Ancak süreli yayınlardaki kısa yazılar her zaman başka yerde basılabilir. Dergideki uzun yazılar ise yayımın üzerinden 3 ay geçmedikçe yeniden yayımlanamaz.

• Düzeltme ve İyileştirme Hakkı (TBK m. 493): Yazar, yeni bir baskı yapılmadan önce eserinde düzeltmeler yapabilir. Ancak bu değişiklikler yayınevinin çıkarlarına zarar vermemelidir. Eser sahibinin vefatı durumunda mirasçıları eseri sadece güncelleyebilir. Bu düzeltmenin getirdiği olağanüstü masrafları yayımlatan karşılar.

• Bedel (Telif) İsteme Hakkı (TBK m. 496): Sözleşmede aksine bir hüküm yoksa yayımlatan, çalışmasının karşılığı olarak telif ödenmesini isteyebilir. Bedelsiz kitap alma hakkı da teamüllere göre saklıdır (TBK m. 497).

• Eserin Yok Olması Halinde Haklar (TBK m. 498): Eser yayınevine teslim edildikten sonra beklenmedik bir kaza sonucu yok olsa bile, yayınevi yazarın telif bedelini ödemekle yükümlüdür. Yazarın elinde başka kopya varsa yayınevine vermelidir; yoksa ve az çabayla yeniden yazılabilecekse yazıp teslim etmelidir. Yazar bu durumlarda ek bir karşılık talep edebilir.

Yayımcının (Yayınevinin) Hak ve Yükümlülükleri

Yayınevinin TBK kapsamında yer alan hak ve yükümlülükleri ise şu şekildedir:

• Çoğaltma ve Dağıtım Sorumluluğu (TBK m. 492): Yayınevi, eseri hiçbir kısaltma, ekleme veya değişiklik yapmadan uygun biçimde çoğaltmak ve satışı artırmak için gerekli tanıtım, dağıtım önlemlerini almak zorundadır.

• Satış Fiyatını Belirleme Yetkisi (TBK m. 492): Kitabın satış fiyatını, eserin satılmasını zorlaştırmamak şartıyla yayınevi tek taraflı olarak belirler.

• Hakların Sınırı ve Çeviri Klozu (TBK m. 489/495): Haklar yayınevine sadece sözleşmenin ifası için gerektiği ölçüde ve süreyle geçer. Kitabın başka bir dile çevrilip basılması (çeviri hakkı) hakkının yayınevine geçmesi için bunun sözleşmede açıkça yazılması şarttır.

• Basılanın Yok Olma Riski (TBK m. 499): Basılan kitaplar satışa sunulmadan önce beklenmedik bir kaza sonucu yok olursa, yayınevi yazara ek bir ücret ödemeden kitapları kendi cebinden yeniden basabilir. Aşırı masraf gerektirmiyorsa yok olanların yerine yenisini koymakla yükümlüdür.

Yayım Sözleşmesi Hazırlanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bir yayım sözleşmesi hazırlarken başlıca şu hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir:

• Sözleşme Süresi ve Baskı Adedi: Sözleşmenin kaç yıl geçerli olacağı ve kaç adet basılacağı açıkça belirtilmelidir.

• Hakların Devri: Bir eser üzerindeki mali hakların yayımcıya devir mi yapılacağı, yoksa lisans hakkı mı verileceği belirlenmelidir.

• Telif Hakkı Ücreti: Taraflar arasında satılan eserlerden elde edilen gelirin nasıl paylaşılacağı açıkça belirtilmelidir. Belirli bir yüzdelik veya nüsha satışlarından sabit ücret belirlenmesi mümkündür.

• Baskının Yapılma Tarzı: Yayımcı tarafından baskının; e-kitap- sesli veya fiziki olarak yapılacağı konusunda açıkça belirtilmesi gereki

• Dijital Platform Klozları: Gelişen dijital yayıncılık dünyasında, youtube sesli kitap telif hakkı ihlallerinin önüne geçmek ve sesli/dijital hakları korumak adına, e-kitap ve seslendirme hakları fiziki baskılardan tamamen ayrı maddeler halinde düzenlenmelidir

Yayım Sözleşmesinin Tescili

Yayım sözleşmesinin tescili gibi öngörülmüş bir kanuni zorunluluk yoktur. Ancak, sözleşme konu kitabın koruma altına alınabilmesi için kitap telif hakkının tescil edilmesi mümkündür.

İsteğe Bağlı Kayıt – Tescil olarak bilinen bu işlem, Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesindeki Telif Hakları Genel Müdürlüğü üzerinden yapılmaktadır. Konu hakkında detaylı bilgi için “Kitap Telif Hakkı Nedir? Nasıl Alınır?” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Yayım Sözleşmesinin Sona Ermesi

TBK’da yayım sözleşmesinin sona erme hallerini ve istisnaları şu şekilde düzenlemiştir:

Sözleşmenin İfa Edilmesi

Taraflar arasında akdedilen sözleşmede belirlenen sürenin dolması veya kararlaştırılan baskı adedinin tamamen tükenmesi durumunda sözleşme kendiliğinden sona erer.

Eser Sahibinden Kaynaklanan Sebepler (TBK m. 500/1)

• Eser Sahibinin Ölümü: Eser sahibi eseri tamamlamadan önce ölürse sözleşme kendiliğinden sona erer. Ancak, sözleşmenin tamamının veya bir bölümünün yerine getirilmesi mümkün ve hakkaniyete uygunsa hakim, sözleşme ilişkisinin devamına karar verebilir.

• Yeteneğin Kaybı: Yazarın akıl sağlığını yitirmesi veya eseri tamamlamasını engelleyecek fiziki/zihinsel bir yetenek kaybına uğraması durumunda sözleşme kendiliğinden biter.

• Eserin Tamamlanmasının İmkansızlaşması: Yazarın kendi kusuru olmaksızın eseri tamamlaması imkansız duruma gelirse sözleşme yasa gereği son bulur.

Yayımcının İflas Etmesi (TBK m. 500/2)

Yayımcı iflas ederse yayımlatan, eseri başka bir yayımcıya verebilir. Ancak, iflas anında henüz vadesi gelmemiş (muaccel olmamış) telif borçlarının yerine getirileceği konusunda yazarın lehine güçlü bir yasal güvence gösterilmişse, yayımlatan eseri başka bir yayımcıya devredemez.

Yayım Sözleşmesinin İptali

Taraflar arasında akdedilen yayım sözleşmesinin FSEK ve TBK hükümlerinde düzenlenen iptali, derhal sona erdirme sebepleri şunlardır:

• Cayma Hakkı: Eğer baskı tükenmişse ve yayınevi yeni baskı yapmayı ihmal ediyorsa, yazar yayınevine bir süre verir. Yayınevi bu sürede de kitabı basmazsa, yazar sözleşmeden cayarak anlaşmayı sonlandırabilir (TBK m. 491).

• Sözleşmenin Batıl Olması: Yayım sözleşmesinde eser sahibine doğacak tüm mali hakların devrini öngören sözleşmeler batıldır. Yani, sözleşme baştan itibaren geçersizidir (FSEK m.51).

Yayım Sözleşmesi Örneği

Paylaşılan Yayım Sözleşmesi Örneği, sadece bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenin taraflar arasındaki anlaşma şartlarına göre münhasır olarak hazırlanmalıdır. Paylaşılan örnek metinin doğrudan veya dolaylı olarak kullanılması halinde hukuk büromuzun herhangi bir sorumluluğu bulunmamaktadır.

Sonuç

Yayım sözleşmesi, satır aralarında yazarın veya çizerin aleyhine işleyebilecek pek çok teknik risk barındırır. Profesyonel bir destek almadan atılan tek bir imza, uzun yıllar boyunca emeğinizin haksız yere kilitlenmesine yol açabilir. Sözleşme masasına haklarınızı tam olarak koruyarak oturmak, yayınevi tuzaklarından arınmak ve yasal güvencenizi inşa etmek için uzman desteği almanız şarttır.

Emeğinizi ve geleceğinizi şansa bırakmayın. Yayıneviyle masaya oturmadan önce sözleşme metninizi inceletmek, haklarınızı kanuna uygun olarak düzenlemek veya imzalanmış sözleşmelerden doğan sorunlarınızı çözmek için yanınızdayız.

Yayım sözleşmenizin yasal bir güvenceye kavuşması ve telif gelirlerinizin tam anlamıyla korunması için bugün uzman avukatlarımızla iletişime geçin! Web sitemiz üzerinden randevu alabilir veya doğrudan büromuzu arayarak detaylı bilgi talep edebilirsiniz.