Marka Hakkının İhlalinde Ne Yapılır?

Marka hakkının ihlalinde ne yapılır sorusu, tescilli markanın ticari hayatta izinsiz kullanılması veya taklit edilmesi anlamına gelen marka tecavüzü durumunda gündeme gelir. 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, markanın tescil edilmesiyle sahibine mutlak bir mülkiyet hakkı tanıdığından, bu ihlallere karşı yasal yollara başvurulur.

Nasıl bir taşınmaz gibi maddi mal varlığına müdahale edilemezse, marka hakkına da müdahale edilmesi halinde hukuki ve cezai yaptırımı vardır. 

Günümüzde artan dijitalleşme, e-ticaret pazar yerlerinin genişlemesi ve sosyal medya ticaretinin tavan yapmasıyla birlikte marka ihlali yöntemleri de çeşitlenmiştir. Bir markanın rakip firmalarca Google Ads'te marka kullanımı yoluyla reklam olarak gösterilmesi veya Trendyol’da marka ihlali yapılarak buybox listelerine sızılması gibi pek çok yeni ihlal türü ortaya çıkmıştır.

Marka hakkının ihlalinde başvurulacak hukuki yollar, markanın tescilli olup olmamasına göre değişmektedir. SMK kapsamında marka hakkına tecavüz halinde; tecavüzün durdurulması, tazminat davaları ve marka ihlali suç duyurusu imkanları mevcuttur. 

Ancak, tescilli olmayan markalar için ise Türk Ticaret Kanunu (TTK) haksız rekabet hükümlerine başvurulmaktadır. 

Marka avukatı Av. Sena KOPARAN ŞAFAK tarafından bu içerikte; tescilli markaların ihlal edilmesi halinde başvurulacak hukuki yollar ile tescilsiz markaların savunma imkanları hakkında bilgi verilecektir. 

Marka Hakkının İhlali Nedir?

Marka hakkının ihlali, tescilli bir markanın, marka sahibinin izni olmaksızın, ticari alanda kullanılması, aynı veya ayırt edemeyecek kadar benzerinin üretilmesi veya lisans haklarının genişletilmesidir. 

Bir marka hakkının ihlal davasında mahkeme ve bilirkişi heyeti, şu 3 temel kavram üzerinden marka ihlalinin varlığını incelemektedir: 

• İktibas (Taklit Marka): Markanın iktibası bir markanın aynı veya ayırt edemeyecek kadar benzer bir markayı ifade etmektedir. Bir markanın taklit edilmesi bu kapsamda değerlendirilir. 

• İltibas (Benzer Marka): Markanın iltibası, ortalama tüketici nezdinde markaların karıştırılma ihtimali ifade eder. Markaların görsel, fonetik (sesçil) veya kavramsal olarak birbirleriyle karıştırılmasıdır. 

• Lisans Haklarının İhlali (Sınırın Aşılması): Marka sahibinin bir lisans veya franchise sözleşmesiyle üçüncü bir kişiye verdiği kullanım yetkisinin izinsiz şekilde genişletilmesi veya bu hakların haksız yere başkalarına devredilmesidir. Bayinin veya distribütörün sözleşme dışı ürünlerde markayı kullanması bu ihlale en net örnektir.

Marka Hakkına Tecavüz Sayılan Haller Nelerdir? (SMK m. 7 ve 29)

SMK m.29 hükmü, m.7 hükmüne de atıf yaparak, marka ihlali sayılan halleri örnekleme olarak saymıştır. Sınırlı sayıda olmamakla beraber, uygulamada ve kanunda belirtilen marka hakkının ihlali sayılan haller şunlardır: 

• Markanın izinsiz olarak ürün veya hizmetlerde kullanılması,

• Bir markanın aynı veya ayırt edemeyecek kadar benzer olarak şekilde taklit edilmesi,

• Tescilli markanın; alan adı, instagram sayfa ismi, Trendyol mağaza adı, ticaret unvanı gibi alanlarda kullanılması,

• Google Ads gibi markanın reklam veya iş evrakında kullanılması,

• Marka lisans haklarının izinsiz bir şekilde devredilmesi veya genişletilmesi.

Marka Hakkı İhlali Halinde Yapılabilecekler

Tescilli bir markanın taklit edilerek tabela gibi fiziki veya internet site adresi gibi dijital yollarda ihlal edildiği tespit edilmesi halinde şu adımlar izlenmelidir. 

1. Marka İhlaline Yönelik Deliller Toplama

Özellikle dijital ortamda marka hakkının ihlali halinde delillerin kaybolması veya yok edilmesi daha kolaydır. Örneğin; web sitesinin kapatılması, taklit markayı taşıyan ürünün satıştan kaldırılması mümkündür. Marka hakkına tecavüz durumunun delillerle ispat edilmelidir. Marka ihlalinin ispat edilmesinin en güvenilir yolu, Fikri ve Sınai Hukuk Mahkemeleri’nden delil tespiti istemektedir.

 Mahkemece, marka vekili bilirkişiler aracılığıyla taklit markaya yönelik delil toplamaktadır. Hem dijital platformda hem de fiziken ilgili iş yerine gidilerek marka hakkının ihlaline yönelik deliller toplanmaktadır. Bununla birlikte Türkiye Noterler Birliği’nin e-tespit sistemiyle zaman damgalı ekran görüntüleri alınması mümkündür. 

2. Dijital Platformlarda İçerik / Mağaza Kaldırma

İhlalin internet üzerinden yapıldığı hallerde, hizmet sağlayıcıya doğrudan ulaşarak marka ihlalinin sona erdirilmesi mümkündür. Örneğin; Trendyol’da marka ihlali yapan buybox satıcıları, Amazon ihlalleri ve taklit ürün satışı yapan Instagram/TikTok hesapları 24-72 saat içinde askıya alınabilir. Tescil belgesi ilgili kuruma sunularak marka hakkına yönelik tecavüzün sonlandırılması talep edilir.

3. Tercihen Noterden İhtarname Gönderilmesi 

Marka hakkının ihlali halinde hukuki süreç başlatmak için noterden ihtarname gönderilmesine gerek yoktur. Doğrudan hukuk davaları açılabilir veya suç duyurusunda bulunabilir. Ancak, yargılama süreci yerine hızlı çözüm için noterden ihtarname göndererek, markaya tecavüz edenden fiillerinin durdurulması talep edilmesi mümkündür. İhtarname, karşı tarafın kötü niyetini ve ihlali bildiği tarihi resmiyete kavuşturduğu için ileride açılacak tazminat davası için delil oluşturmaktadır. 

4. Ürünlerin Toplatılması ve İmhası

Marka hakkının ihlalinde öncelikle ihlal halinin sona erdirilmesi gerekir. İhtarname gönderilmesine rağmen ihlal hali devam ediyorsa veya ihtarname göndermeden doğrudan marka ihlali sona erdirilmelidir. Mahkemeden talep edilecek acil bir marka davalarında ihtiyati tedbir kararıyla, dava sonuna kadar beklenmeksizin sahte mallara gümrüklerde veya depolarda el konulabilir, piyasadan toplatılabilir.

Marka İhlali Durumunda Başvurulabilecek Yasal Yollar

SMK kapsamında bir marka hakkının ihlali halinde hem tazminat sorumluluğu hem de cezai sorumluluk düzenlenmiştir. Markası taklit edilen kişinin hakları şu şekildedir:

1. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde Hukuk Davaları

Marka hakkının ihlalinde açılacak hukuk davaları, tecavüzün mevcut veya sona ermesine göre farklılık gösterir. Tecavüzün tespiti veya önlenmesi gibi farklı dava yolları mevcuttur. Uygulamada maddi ve manevi tazminat davasıyla açılmaktadır.  

• Tecavüzün Tespiti Davası: Tescilli markaya yönelik bir tecavüzün olup olmadığının tespiti için açılmaktadır. Burada marka ihlali sona ermiştir. Mevcut veya devam eden hallerde bu dava açılmamaktadır. Bu davayı açmak için kusur veya 

• Muhtemel Tecavüzün Önlenmesi Davası:Henüz fiilen bir taklit satış veya üretim başlamamış olsa bile, gerçekleşmesi kuvvetle muhtemel bir ihlal tehlikesine karşı açılır. Örneğin; bir rakibinizin markanıza ait logoları basmak üzere kalıplar, ambalajlar veya makineler temin ettiğini fark ettiğiniz an bu davayı açarak ihlali henüz doğmadan engelleyebilirsiniz.

• İhlalin Durdurulması ve Kaldırılması Davası: Önleme davasından farklı olarak, burada halihazırda devam eden aktif bir marka tecavüzü söz konusudur. Mahkemeden tecavüzün durdurulması ve sahte malların toplatılması, markaların silinmesi veya imhası gibi eski hale getirme (ref'i) süreçleri talep edilir. Tıpkı tespit ve önlemede olduğu gibi, ihlali durdurmak için de karşı tarafın kusurlu olması şartı aranmamaktadır. 

• Maddi ve Manevi Tazminat Davası: Marka hakkının ihlali halinde hem maddi hem de manevi tazminat talep etme hakkı vardır. Maddi tazminat olarak yoksun kalınan kar; manevi tazminat olarak da itibar tazminatı talep etme imkânı mevcuttur. Hak sahibinin uğradığı fiili zararlar ile yoksun kalınan kârın tahsilini sağlar. Marka ihlalinde talep hak kazanılacak tazminat miktarı en merak edilen konulardan biridir. Davanın başında seçilen hesaplama yöntemi sonradan değiştirilemeyeceğinden, sürecin yönetimi için [marka ihlalinde tazminat davası ve hesaplama yöntemleri içeriğimizi inceleyebilirsiniz. 

2. Cumhuriyet Savcılığına Ceza Şikayeti ve Marka Baskını

Savcılık şikayetiyle birlikte Sulh Ceza Hakimliğinden alınan arama kararı neticesinde kolluk kuvvetleriyle gerçekleştirilen marka baskını, merdiven altı imalathaneleri ve sahte mal depolarını tek gecede çökertmenin en etkili yoludur. Ceza şikayeti hakkı, fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 aylık şikayet süresine tabidir.

3. Benzer Markanın Tescil Edilmesi Yoluyla Marka İhlali

Ticari hayatta marka ihlali sadece markanın taklit edilmesiyle gerçekleşmez. Benzer markanın TÜRKPATENT nezdinde tescil edilmesi halinde de mümkündür. 

Eski ortağın veya çalışan benzer markayla markayı tescil ettirmesi mümkündür. Bu durumda SMK m.6/9 uyarınca kötü niyetli tescil söz konusudur. 

Bir markanın tescilli olması, bir başkaya yönelik marka ihlali oluşturmadığını ortaya koymaz. 

Benzer markanın veya kötü niyetli tescilin varlığı halinde, aksız tescili ortadan kaldırmak ve markayı sicilden sildirmek için acilen kötü niyetli tescili ve marka hükümsüzlük davasıaçılması gerekmektedir.

Marka İhlali Sayılmayan Haller ve Savunma Hakları

Ticari hayatta her marka kullanımı bir ihlal değildir. SMK m.7/5 uyarınca dürüstlük kuralına uygun kullanım, marka hakkının tükenmesi gibi birçok hukuka uygun sebebi vardır. Bununla birlikte marka ihlaline uzun süre sessiz kalma durumunda “sessiz kalma yoluyla hak kaybı” söz konusu olur. 

Marka hakkının ihlaline yönelik ihtarname alınmış ve haksız tecavüz iddialarına karşı savunma yolları hakkında “Marka Hakkının İhlali ve Hukuki Savunma Yolları” adlı içeriğimizi inceleyebilirsiniz. 

Marka Hakkının İhlali Davalarında Yargılama Süreci

Bir marka hakkının ihlali halinde yasal hakları kullanırken şu yargı usullerine dikkat edilmelidir:

• Görevli Mahkeme: Marka ihlali davalarında özel ihtisas Fikri ve Sınai Haklar Hukuk/Ceza Mahkemeleri görevlidir. 

• Yetkili Mahkeme: Marka hakkının ihlali davasında birden fazla yetkili mahkeme; marka sahibi davayı kendi yerleşim yeri, ihlalin gerçekleştiği yer veya etkilerinin görüldüğü yer mahkemesindedir. Marka sahibi herhangi bir yetkili mahkeme süreç başlatabilir. Aynı şekilde marka ihlali suç duyurusunun da söz konusu yargı yerlerinden birinde yapılması mümkündür. 

• Zamanaşımı: Marka tecavüzü haksız fiil niteliğinde olduğundan, ihlalin ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her halükârda eylemin üzerinden 10 yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Marka ihlali suç duyursun da ise 6 aylık bir hak düşürücü süre olduğunu unutmamak gerekir. 

• Zorunlu Arabuluculuk: Konusu maddi veya manevi bir miktar para alacağı olan marka tazminat davalarında, arabuluculuk sürecine başvurulması zorunlu bir dava şartıdır. Arabuluculuk aşaması tüketilmeden doğrudan açılan tazminat davaları usulden reddedilir.

Tescilsiz Markaların İhlal Edilmesi Halinde Hukuki İmkanlar (TTK Haksız Rekabet)

Tescilsiz marka hakkının ihlali halinde ise SMK kapsamında hukuki ve cezai yollara başvurulmamaktadır. Ancak, bu durumda tescilsiz markalar tamamen korumasız değildir.  Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) Haksız Rekabet (m. 54-63) hükümleri kapsamında koruma altındadır. Emeğinizin ve ticari itibarınızın haksız yere sömürülmesi durumunda Asliye Ticaret Mahkemelerine başvurarak şu yasal haklarınızı arayabilirsiniz:

• Haksız Rekabetin Tespiti, Menni (Durdurulması) ve Kaldırılması: Taklit fiilinin mahkemece belirlenerek acilen durdurulması ve sahte ürünlerin piyasadan temizlenmesi talep edilir.

• Maddi ve Manevi Tazminat: Genel hükümler çerçevesinde, haksız rekabet eylemi yüzünden uğradığınız fiili zarar ve yoksun kalınan kazanç rakipten tahsil edilir.

Tescilsiz marka davalarında en büyük zorluk ispat yüküdür.  Markayı diğer işletmeden önce kullandığınızı ispat etmeniz gerekir. 

Markaya yapılan yatırımlar, pazar payınızı, tüketici nezdindeki bilinirliğinizi faturalar delil olarak kullanılmaktadır. Markanın taklit edilmesinin önlenmesinin en efektif yolu tescil ettirmektedir. 

Sonuç: Uzman Marka Avukatı İle Ticari Değerinizi Garanti Altına Alın

Marka hukuku alanında uzmanlık gerektiren bir alandır. Marka hakkının ihlali sürecinde; delillerin toplanması, arabuluculuk sürecinin yürütümü ve açılacak davaların tespiti alanında uzmanlık gerektirir. 

Marka Avukatı Av. Sena Koparan ŞAFAK, sadece marka davalarında değil, aynı zamanda TÜRKPATENT resmi siciline kayıtlı yetkili marka vekili kimliğimizle (Vekil Sicil No: 2898) markanızı çift katmanlı bir yasal koruma sağlamaktadır. 

Aktif kayıt durumumuzu TÜRKPATENT Vekil Araştırma ekranından sicil numaramızla dilediğiniz an sorgulayabilirsiniz.