Yabancı Sermayeli Şirket Kuruluşu ve Yatırım Teşvikleri

Yabancı sermayeli şirket kuruluşu ve yatırım teşvikleri, Türkiye’de yatırım yapacak yabancılar için kuruluş, izin ve destek süreçlerini kapsar. Genel rehberdir.

Türkiye’de yabancı gerçek ve tüzel kişiler, kural olarak yerli yatırımcılarla aynı koşullarda şirket kurabilir. Bununla birlikte şirketin kurulması; ortağın çalışma izni alması, yatırım teşviklerinden yararlanması veya düzenlemeye tabi bir sektörde faaliyet gösterebilmesi için tek başına yeterli değildir.

Bu rehberde şirket türünün seçilmesinden apostilli belgelerin hazırlanmasına, ticaret sicili tescilinden E-TUYS bildirimlerine ve yatırım teşvik belgesi başvurusuna kadar temel aşamalar açıklanmaktadır. Her yatırımın faaliyet konusu, sermaye yapısı ve kurulacağı yer farklı olduğundan somut şartlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Kuruluş belgeleri ile yatırım planının birlikte ele alınması, sonradan yapılacak esas sözleşme değişikliklerini ve teşvik kayıplarını azaltabilir. Sürecin hukuki yönü hakkında Av. Sena Koparan Şafak ile iletişime geçilerek somut yatırıma özel değerlendirme talep edilebilir.

Yabancı Sermayeli Şirket Nedir?

Yabancı sermayeli şirket, ortaklarından en az biri yabancı gerçek kişi, yabancı ülkede kurulmuş tüzel kişi veya uluslararası kuruluş olan ve Türkiye’de Türk hukukuna göre kurulan şirkettir. Şirketin sermayesinin tamamının yabancı yatırımcıya ait olması mümkündür; genel nitelikte bir Türk ortak bulundurma zorunluluğu yoktur.

Türkiye’de kurulan anonim veya limited şirket, yabancı sermaye oranı ne olursa olsun Türk şirketi sayılır. Bu nedenle kuruluş, yönetim, temsil, genel kurul, pay devri ve tasfiye gibi şirketler hukuku işlemlerinde 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uygulanır.

4875 Sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu

4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, yabancı yatırımın serbestliği ve korunmasına ilişkin temel çerçeveyi belirler. Kanun; yabancı yatırımcının Türkiye’de yeni şirket kurmasına, mevcut bir şirkete ortak olmasına veya şube açmasına imkân tanır.

Kanunda yabancı sermayenin nakit para, şirket menkul kıymetleri, makine ve teçhizat, sınai ve fikrî mülkiyet hakları gibi değerlerden oluşabileceği kabul edilmiştir. Nakit dışı sermaye konulacaksa Türk Ticaret Kanunu’ndaki değerleme ve sicile şerh şartları ayrıca yerine getirilmelidir.

Yabancı Yatırımcılara Uygulanan Eşit Muamele İlkesi

4875 sayılı Kanun uyarınca uluslararası yatırımcılar, kanunlarda aksi öngörülmedikçe yerli yatırımcılarla eşit muamele görür. Şirket kuruluşu ve pay devri için yabancı yatırımcıya özgü genel bir ön izin sistemi bulunmaz.

Eşit muamele ilkesi, her faaliyetin izinsiz yapılabileceği anlamına gelmez. Bankacılık, sigortacılık, ödeme hizmetleri, enerji, sivil havacılık ve benzeri düzenlemeye tabi alanlarda yerli ve yabancı yatırımcılar ilgili kurumların lisans, izin veya uygunluk şartlarını karşılamalıdır.

Yabancı Yatırımcılar Türkiye’de Hangi Şirketleri Kurabilir?

Yabancı yatırımcılar Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen şirket türlerini kurabilir. Uygulamada sınırlı sorumluluk ve kurumsal yapı nedeniyle anonim şirket ile limited şirket öne çıkar. Şirket türü yalnız kuruluş maliyetine göre değil, yatırımın finansmanı, ortak sayısı, pay devri planı ve yönetim modeli dikkate alınarak seçilmelidir.

Anonim ve Limited Şirket Seçimi

Anonim şirket en az bir pay sahibiyle kurulabilir ve pay devri bakımından daha esnek bir yapıya sahiptir. Bazı düzenlemeye tabi faaliyetlerin anonim şirket şeklinde yürütülmesi zorunludur. Anonim şirketlerde asgari esas sermaye 250.000 TL, halka açık olmayan kayıtlı sermaye sistemini kabul eden şirketlerde başlangıç sermayesi 500.000 TL’dir.

Limited şirket de tek ortakla kurulabilir ve ortak sayısı elliyi geçemez. Asgari sermaye 50.000 TL’dir. Limited şirket, daha sade bir yönetim yapısı isteyen küçük ve orta ölçekli yatırımlarda tercih edilebilir; ancak pay devri usulü ve ortakların kamu borçlarına ilişkin sorumluluğu karar verilmeden önce incelenmelidir.

Bu tutarlar şirket kuruluşundaki genel asgari sermaye sınırlarıdır. Yatırım teşvik belgesi, sektör lisansı veya yabancı şirket ortağı adına çalışma izni için daha yüksek yatırım ya da sermaye kriterleri gündeme gelebilir.

Şube ve İrtibat Bürosu Arasındaki Farklar

Yurt dışında kurulu şirket, Türkiye’de ayrı bir tüzel kişilik oluşturmadan şube açabilir. Şube ana şirkete bağlıdır, ticari faaliyet yürütebilir ve elde ettiği kazançlar üzerinden Türkiye’de vergi yükümlülüğü doğar. Şube müdürünün yetkileri ile ana şirketin sorumluluğu kuruluş belgelerinde açıkça gösterilmelidir.

İrtibat bürosu ise ticari faaliyette bulunamaz ve gelir getirici işlem yapamaz. Pazar araştırması, temsil, iletişim ve Türkiye’deki tedarikçilerin gözetimi gibi izin kapsamında kalan çalışmalar için kullanılabilir. İrtibat bürosu açılması, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının iznine tabidir ve izin belirli süreyle verilir.

Yabancı Sermayeli Şirket Kuruluşu İçin Gerekli Belgeler

İstenen belgeler, ortağın gerçek veya tüzel kişi olmasına ve şirket türüne göre değişir. Şirket unvanı, merkez adresi, faaliyet konusu, sermaye tutarı, pay oranları ve yönetim yetkileri belirlenmeden önce belgelerin hangi ülkede düzenleneceği de planlanmalıdır.

Yabancı Gerçek Kişi Ortaklardan İstenen Belgeler

Yabancı gerçek kişi ortak için geçerli pasaport, noter onaylı Türkçe pasaport tercümesi ve potansiyel vergi numarası temel belgelerdir. Kişi Türkiye’de ikamet ediyorsa ikamet izni belgesi de talep edilebilir. Müdür veya yönetim kurulu üyesi olacak kişiler için imza beyannamesi ile iletişim bilgileri hazırlanır.

Kuruluş işlemleri vekil aracılığıyla yürütülecekse vekâletnamede şirket kurma, ana sözleşmeyi imzalama, ticaret sicili ve vergi işlemlerini takip etme gibi yetkilerin açıkça bulunması gerekir. Genel ifadeli bir vekâletname uygulamada ek belge talebine yol açabilir.

Yabancı Tüzel Kişi Ortaklardan İstenen Belgeler

Yabancı tüzel kişi ortak için kuruluş ülkesindeki yetkili makamdan alınmış güncel faaliyet belgesi, şirket ana sözleşmesi veya sicil belgesi ve Türkiye’de şirket kurulmasına katılımı onaylayan yetkili organ kararı gerekir. Kararda kurulacak şirketin unvanı, sermaye payı ve temsil edecek kişiler açıkça gösterilmelidir.

Yabancı tüzel kişinin yönetim kuruluna seçilmesi hâlinde, onun adına hareket edecek gerçek kişi de belirlenir. Belgelerdeki şirket unvanı, sicil numarası ve imza yetkilisi bilgilerinin birbiriyle uyumlu olması tescil sürecini hızlandırır.

Apostil ve Noter Tasdikli Tercüme İşlemleri

Yurt dışında düzenlenen belgeler, düzenlendikleri ülkenin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere göre apostil şerhi taşımalı veya ilgili Türk konsolosluğunca onaylanmalıdır. Ardından belgeler yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmeli ve noter tarafından onaylanmalıdır.

Apostilin belgenin aslını, imzayı ve düzenleyen makamı kapsaması önemlidir. Belgenin güncellik süresi, şirketin kayıtlı olduğu ülkeye ve ilgili ticaret sicili müdürlüğünün uygulamasına göre ayrıca kontrol edilmelidir.

Yabancı Sermayeli Şirket Nasıl Kurulur?

Kuruluş işlemleri; ortakların ve yöneticilerin belirlenmesi, ana sözleşmenin hazırlanması, yabancı belgelerin tasdiki, MERSİS başvurusu ve ticaret siciline tescil aşamalarından oluşur. Faaliyet için ayrıca lisans gerekiyorsa şirket ana sözleşmesi ilgili düzenlemeye uygun hazırlanmalıdır.

Vergi Numarası ve MERSİS İşlemleri

Türk vatandaşı olmayan ortaklar ve yabancı yöneticiler için potansiyel vergi numarası alınır. Bu numara MERSİS kaydı, banka işlemleri ve diğer resmî başvurularda kullanılır. Merkezi Sicil Kayıt Sistemi üzerinden şirket ana sözleşmesi hazırlanır ve kuruluş başvurusu yetkili ticaret sicili müdürlüğüne iletilir.

Ana sözleşmede faaliyet konusunun yatırım planıyla uyumlu yazılması gerekir. Çok geniş veya belirsiz bir faaliyet konusu, banka müşteri kabul incelemesinde ya da sektör lisansı başvurusunda ek açıklama istenmesine neden olabilir.

Ticaret Siciline Tescil

Kurucular veya yetkili temsilcileri, gerekli beyan ve belgeleri ticaret sicili müdürlüğüne sunar. Tescille birlikte şirket tüzel kişilik kazanır ve kuruluş Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir. Vergi dairesi kaydı, yasal defterler, e-tebligat ve işyeri açılışına ilişkin işlemler faaliyet türüne göre tamamlanır.

Kuruluşun tescil edilmesi tek başına faaliyet ruhsatı yerine geçmez. Belediye işyeri ruhsatı, çevre izni, enerji lisansı, turizm belgesi veya sektöre özgü başka izinler gerekiyorsa bunlar ayrıca alınmalıdır.

Sermayenin Yatırılması ve Banka Hesabının Açılması

Anonim şirkette nakden taahhüt edilen payların en az dörtte biri tescilden önce, kalan kısmı tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenir. Limited şirkette nakdi sermayenin tamamı tescilden sonraki yirmi dört ay içinde ödenebilir. Ana sözleşmede daha kısa ödeme takvimi kararlaştırılabilir.

Bankalar, yabancı ortak ve gerçek faydalanıcılar hakkında kimlik tespiti ile fon kaynağı incelemesi yapabilir. Bu nedenle şirket yapısını gösteren sicil belgeleri, ortaklık zinciri, faaliyet planı ve sermayenin kaynağını açıklayan kayıtların önceden hazırlanması yararlıdır.

Yabancı Ortakların Çalışma ve İkamet İzinleri

Ortaklık yapısı belirlenirken yabancının şirkette fiilen görev alıp almayacağı ayrıca planlanmalıdır.

Şirket Kurmak Çalışma veya İkamet İzni Sağlar mı?Ortaklık yapısı belirlenirken yabancının şirkette fiilen görev alıp alma

Türkiye’de şirkete ortak olmak, yabancı kişiye kendiliğinden çalışma ya da ikamet hakkı vermez. Yönetici sıfatıyla fiilen çalışacak yabancıların 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında çalışma izni alması gerekir. İkamet izni ile çalışma izni farklı hukuki statülerdir.

Türkiye’de ikamet etmeyen anonim şirket yönetim kurulu üyesi ile yönetici sıfatı bulunmayan diğer şirket ortakları çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilebilir. Ancak kişinin şirkette üstlendiği gerçek görev ve fiilî çalışma durumu esas alınır.

Yabancı Şirket Ortağı İçin Çalışma İzni

Şirket ortağı yabancı adına çalışma izni değerlendirilirken sermaye payı, ödenmiş sermaye ve Türk vatandaşı istihdamı gibi kriterler uygulanır. Güncel genel kriterlere göre yabancının sermaye tutarının en az 500.000 TL ve ortaklık payının en az yüzde 20 olması; işyerinde ilk iznin yedinci ayından itibaren her ay en az beş Türk vatandaşının çalıştırılması aranabilir.

Yabancı ortağın sermaye payı 100.000 ABD doları veya üzerindeyse belirtilen sermaye ve istihdam kriterleri uygulanmaz. Muafiyetler ve özellik arz eden doğrudan yabancı yatırımlardaki kilit personel kuralları ayrıca incelenmelidir. Tutarlar ve değerlendirme ölçütleri değişebildiği için başvuru tarihinde resmî kriterler kontrol edilmelidir.

Yabancı Sermayeli Şirketler Yatırım Teşviklerinden Yararlanabilir mi?

Yabancı sermayeli şirketler, yerli sermayeli şirketlerle aynı esaslar çerçevesinde yatırım teşviklerinden yararlanabilir. Yabancı sermaye oranı tek başına olumlu veya olumsuz bir ayrıcalık oluşturmaz. Esas olan yatırımın konusu, yeri, büyüklüğü, kapasitesi ve ilgili teşvik programının koşullarıdır.

Yatırım Teşvik Belgesi Almanın Şartları

Güncel yatırım teşvik sistemi, 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ve uygulama tebliği kapsamında yürütülür. Yatırımın desteklenmeyen konular arasında bulunmaması, program için belirlenen asgari sabit yatırım tutarını ve sektörel şartları karşılaması gerekir.

Şirketin kurulmuş olması otomatik olarak teşvik hakkı doğurmaz. Makine, teçhizat, inşaat ve diğer yatırım harcamalarının teşvik belgesi kapsamına alınabilmesi için başvuru zamanı ile harcama belgeleri dikkatle planlanmalıdır. Ayrıntılı koşullar için yatırım teşvik belgesi almak için gerekli şartlar rehberi incelenebilir.

E-TUYS Üzerinden Başvuru Süreci

Yatırım teşvik belgesi başvuruları Elektronik Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Bilgi Sistemi üzerinden yapılır. Önce yatırımcı adına işlem yapacak kullanıcı yetkilendirilir; ardından yatırımın finansmanı, kapasitesi, istihdamı, makine listeleri ve diğer proje bilgileri sisteme girilir.

Bakanlık, yatırımın niteliğine göre fizibilite raporu, çevresel izin, kapasite bilgisi veya sektörel uygunluk belgesi isteyebilir. Teşvik belgesi düzenlendikten sonra gerçekleşmelerin belge ve kayıtlarla uyumlu biçimde izlenmesi, süre sonunda tamamlama vizesi alınması gerekir.

Yabancı Yatırımcılara Sağlanan Teşvikler

9903 sayılı Karar, Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi, Sektörel Teşvik Sistemi ve bölgesel teşvikler üzerinden farklı destek paketleri oluşturur. Teknoloji, yerel kalkınma ve stratejik yatırımlar ile öncelikli ve hedef yatırımların yararlanabileceği destekler birbirinden farklıdır.

KDV ve Gümrük Vergisi İstisnası

Teşvik belgesinde onaylanan yerli ve ithal makine-teçhizat alımlarında şartları varsa KDV istisnası uygulanabilir. İthal makine ve teçhizat için gümrük vergisi muafiyeti sağlanabilir. Her makine kaleminin onaylı listeyle, teknik özelliklerle ve yatırımın amacıyla uyumlu olması gerekir.

İstisna, şirketin bütün alımlarına yayılan genel bir vergi muafiyeti değildir. Liste dışı harcamalar, ikinci el makine alımları ve yatırım konusu dışında kullanılan ekipmanlar özel koşullara tabidir.

Vergi İndirimi ve Sigorta Primi Desteği

Uygun yatırımlarda belirlenen yatırıma katkı tutarına ulaşılıncaya kadar kurumlar vergisi indirimli uygulanabilir. Oran ve yararlanma zamanı teşvik programına göre değişir. Bölgesel teşvik kapsamında oluşturulan ilave istihdam için sigorta primi işveren hissesi desteği de sağlanabilir.

Vergi indirimi hesaplanırken teşvikli yatırım kazancının diğer faaliyetlerden ayrıştırılması önemlidir. Muhasebe kayıtlarının yatırım döneminden itibaren proje bazında tutulmaması, inceleme sırasında istisna ve indirimlerin ispatını güçleştirebilir.

Faiz veya Kâr Payı Desteği ve Yatırım Yeri Tahsisi

Programın şartlarına göre teşvik belgesine bağlı yatırım kredilerinin faiz veya kâr payının bir kısmı kamu tarafından karşılanabilir. Bazı yatırımlara yatırım yeri tahsisi, Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi kapsamındaki projelere ise şartları varsa makine desteği verilebilir.

Her destek unsurunun üst sınırı, süresi ve başvuru yöntemi farklıdır. Yatırımın hangi teşvik türüne girdiğini belirlemek için yatırım teşvik belgesi türleri karşılaştırılmalıdır.

Yabancı Sermayeli Şirketlerin Vergi ve Bildirim Yükümlülükleri

Vergi yükümlülükleri, şirketin Türkiye’de tam mükellef sayılması esasına göre değerlendirilir.

Kurumlar Vergisi ve Çifte Vergilendirme

Türkiye’de kurulan yabancı sermayeli şirketler tam mükellef kurum olarak Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazançlar üzerinden Türk vergi mevzuatına tabidir. Kurumlar vergisinin yanında faaliyete göre KDV, stopaj, damga vergisi ve sosyal güvenlik yükümlülükleri doğabilir.

Yabancı ortağa faiz, lisans bedeli, hizmet ücreti veya kâr payı ödenirken ilgili çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması incelenmelidir. Anlaşmadaki indirimli oranın uygulanması için mukimlik belgesi ve işlemin gerçek niteliğini gösteren kayıtlar gerekir.

Kârın Yurt Dışına Transferi

Yabancı yatırımcılar Türkiye’deki faaliyetlerinden doğan net kâr, temettü, satış ve tasfiye bedelleri ile lisans ve yönetim anlaşmalarından kaynaklanan ödemeleri bankalar aracılığıyla yurt dışına serbestçe transfer edebilir. Dağıtılabilir kârın usulüne uygun belirlenmesi, şirket kararının alınması ve vergi kesintilerinin yerine getirilmesi gerekir.

Transfer serbestisi, kara para aklamanın önlenmesi, yaptırım kontrolleri ve bankaların müşteri tanıma yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Banka, ödemenin dayanağını ve alıcı şirketle ilişkiyi gösteren sözleşme, fatura veya genel kurul kararı isteyebilir.

E-TUYS Yabancı Sermaye Bildirimleri

Yabancı sermayeli şirket ve şubeler, Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği kapsamındaki faaliyet, sermaye ve pay devri bilgilerini E-TUYS üzerinden bildirmekle yükümlüdür. Bildirimler, yatırım teşvik belgesi başvurusundan ayrı bir yükümlülük olarak takip edilmelidir.

Yetkilendirilmiş kullanıcının değişmesi, yabancı ortağın sermaye ödemesi veya pay devri gibi işlemlerde sistem kayıtları güncellenmelidir. Ticaret sicili, muhasebe ve E-TUYS bilgilerinin birbiriyle uyumlu olması sonradan yapılacak incelemelerde önem taşır.

Şirket Kuruluşu ve Teşvik Sürecinde Sık Yapılan Hatalar

Kuruluş belgelerindeki şekil eksiklikleri, tescil ve banka işlemlerinin uzamasına neden olabilir.

Eksik veya Usulüne Uygun Olmayan Belgeler

Apostilsiz faaliyet belgesi, yetkisi açık olmayan vekâletname, eski tarihli sicil kaydı ve çeviride farklı yazılan şirket unvanı en sık karşılaşılan sorunlardandır. Belgeler Türkiye’ye gönderilmeden önce ilgili ticaret sicili müdürlüğünün güncel listesiyle karşılaştırılmalıdır.

Çalışma İzni ile Şirket Kuruluşunun Karıştırılması

Yabancının şirkete ortak olması ile şirkette fiilen çalışması farklı işlemlerdir. Şirketi kurduktan sonra çalışma izni başvurusu yapılacağını varsaymak, sermaye ve istihdam kriterlerinin geç fark edilmesine neden olabilir. Ortaklık oranı ile yönetim görevi daha kuruluş aşamasında çalışma izni planıyla uyumlu kurulmalıdır.

Teşvik Başvurusundan Önce Yatırıma Başlanması

Teşvik belgesi alınmadan sipariş verilmesi, avans ödenmesi veya makine ithalatına başlanması bazı harcamaların destek kapsamı dışında kalmasına yol açabilir. Başvuru öncesinde yatırım takvimi, makine listesi, finansman modeli ve gerekli izinler birlikte kontrol edilmelidir.

Teşvik belgesi düzenlendikten sonra da belgede kayıtlı kapasite, yer, süre ve makine listesine uygun hareket edilmelidir. Projede değişiklik varsa harcama yapılmadan önce belgenin revize edilmesinin gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir.

Hukuki Danışmanlık Neden Önemlidir?

Yabancı sermayeli yatırımlarda şirketler hukuku, yabancılar hukuku, vergi hukuku ve teşvik mevzuatı aynı proje içinde kesişir. Yalnız ticaret sicili tesciline odaklanmak; çalışma izni, sektör ruhsatı veya teşvik belgesi açısından uygun olmayan bir şirket yapısı kurulmasına neden olabilir.

Hukuki danışmanlık kapsamında yatırım modelinin belirlenmesi, ana sözleşmenin hazırlanması, yabancı belgelerin kontrolü, pay sahipleri sözleşmesi, yönetim yetkileri, resmî başvurular ve yatırım teşvik şartları birlikte ele alınabilir. Bu süreç, ticaret ve şirket avukatı desteğiyle yatırımın faaliyet modeline göre planlanabilir.

Teşvik kararı alınırken yalnız destek oranına bakılmamalıdır. Yatırımın tamamlama süresi, istihdam taahhütleri, yer değişikliği, makine devri ve desteklerin geri alınmasına yol açabilecek durumlar da sözleşmeler ile finansman planına yansıtılmalıdır.

Sonuç

Yabancı sermayeli şirket kuruluşu ve yatırım teşvikleri, şirket tescilinden ibaret olmayan; belge, izin, çalışma hakkı, vergi ve destek süreçlerinin birlikte yönetilmesini gerektiren bir yatırım planıdır.

Yabancı yatırımcılar Türkiye’de yüzde yüz yabancı sermayeli anonim veya limited şirket kurabilir ve uygun yatırımlar için yerli şirketlerle aynı teşvik sistemine başvurabilir. Ancak şirketin kurulması çalışma iznini veya yatırım teşvik belgesini kendiliğinden sağlamaz.

Şirket türü, ortaklık oranı, faaliyet konusu ve yatırım yeri doğru belirlendiğinde kuruluş sonrası değişiklik ihtiyacı azalır. Apostilli belgeler, banka incelemesi, E-TUYS bildirimleri ve teşvik harcamaları için ayrı kontrol listeleri oluşturulması süreci daha güvenli hâle getirir.

Yatırımın hukuki yapısının kurulması ve teşvik sürecinin güncel mevzuata göre değerlendirilmesi için Av. Sena Koparan Şafak ile iletişime geçilebilir. Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir; somut yatırım bakımından hukuki görüş yerine geçmez.