Tasarım Gaspı Davası

Tasarım gaspı davası, bir tasarımın hak sahibi olmayan bir kişi tarafından tescil edilmiş olması halinde, gerçek hak sahibinin tasarımı kendisine devrini sağlayan dava türüdür. 

6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK)  m.71 hükmünde düzenlenen bu dava türü, tasarımın gerçek hak sahibinin belirlenmesi hedeflemektedir. Bununla birlikte tasarımın ortak geliştirilmesi halinde paylı mülkiyet esaslarına göre tescile ortak olarak olunması da talep edilebilmektedir. 

Tasarım gaspı davası, tasarım tescil başvurusu henüz sonuçlanmadan da açılması mümkündür. Bununla birlikte uygulamada terditli olarak tasarım hükümsüzlüğü de talep edilmektedir. 

Ancak, tasarım hükümsüzlüğü davasının konusu tasarımın mülkiyetini devretmeyi değil, tescilin geçersiz sayılarak tamamen silinmesini içermektedir. SMK m.77’de düzenlenen hükümsüzlük davası hakkında daha fazla bilgi almak için Tasarımın Hükümsüzlüğü Davası ve Tescil İptal Şartları adlı içeriğimizi ziyaret edebilirsiniz. 

Bu içerikte; bir ürünün gerçek hak sahibinin tasarım tescilini kendi üzerine nasıl alabileceğini, dava süreci ve sonuçları hakkında bilgi verilecektir. 

Tasarım Gaspı Davasında Hukuki Özet

• Tasarım Gaspı Nedir? (SMK m. 71): Tasarım tescilinin gerçek hak sahibi olmayan bir kişi adına yapılmasıdır. Tasarım tescilinin gerçek hak sahibine devredilmesi veya bir kısım üzerinde hak sahibiyse, paylı mülkiyet tanınması talep edilir. 

• Terditli Dava İmkanı: Mahkemeden ilk olarak tasarım gaspı davasıyla tasarım tescilinin devri talep edilir. Bu talebin kabul olmama ihtimaline karşı terditli olarak tasarımın SMK m.77 uyarınca hükümsüzlüğü de talep edilir. 

• Dava Açma Süresi: Tasarım gaspı davası, ürün tescilinin bültende yayımlanmasından sonra 3 yıl içerisinde açılması gerekir. Ancak, tescil başvurusu yapan kötü niyetli ise bir zamanaşımı süresi yoktur ve dava her zaman açılabilir. 

• İyiniyetli 3. Kişilerin Lisans Hakkı (SMK m. 73): Tasarımı tescil eden kişi, söz konusu tasarımın bir başkasına ait olduğunu bilmiyor ve iyi niyetli ise, kendisine inhisari olmayan lisans talep edebilir. 

Tasarım Gaspı Hangi Durumlarda Doğar?

SMK .71 kapsamında tasarımın gaspından bahsedebilmek için şu şartlar gerekir:

• Bir tasarım tescili veya tescil başvurusu olması,

• Tescil başvuru yapan ile ürünün tamamı veya bir kısmının gerçek hak sahibinin farklı kişiler olması

Uygulamada en sık rastlanılan tasarım gaspı durumu, şirket yönetici veya çalışanların şirket bünyesinde geliştirilen ürünleri kendi adına tescil başvuruları yapmalarıdır. Bununla birlikte rakip firmalar veya üretim yaptırmak için numune veya çizim gönderilen üreticilerin de bu yola başvurdukları görülmektedir.

Bir ürünün birden fazla kişi tarafından tasarlanması mümkündür. Aralarından bir kişinin sadece kendi tasarlamışçasına tescil başvurusu yapması da bir tasarım gaspıdır. 

Tasarım Gaspı Davasının Konusu ve Talep Edilebilecekler

Tasarım gaspı davasının özü, bir tasarımın gerçek hak sahipliğinin belirlenmesidir.  Bu dava tasarım tescil başvurusu bültende yayımlanmasıyla birlikte açılması mümkün olup, tescil sürecinin tamamlanmasına gerek yoktur. SMK m.71/5 şu şekilde düzenlenmiştir;

“Dava devam ederken başvurunun tescil edilmesi durumunda başvurunun gaspı davası, tasarımın gaspı davasına dönüşür.” 

Tescil başvuru esnasında açılan davanın adı “başvurunun gaspı davası" olup, tasarım dava esnasında tescil edilmişse *"tasarımın gaspı davası"na dönüşür. 

Tasarım gaspı vakalarında yapılan en büyük hukuki hata, doğrudan tescilin iptali için "Hükümsüzlük Davası" açmaktır. Hükümsüzlük davası kazanıldığında tescil silinir ve ürünün mülkiyet hakkı belirsiz olur. Hükümsüzlüğün terditli olarak öncelikle durumun niteliğine göre şunlardan birinin talep edilmesi gerekir: 

• Başvurunun veya Tescilin Devri: Tasarım tescil başvurusu yapan veya bunu tescil ettiren kişinin sicilden silinerek, ilgili ürünün tasarımcısı olarak sicile kaydedilmesi talep edilebilir.

• Paylı Mülkiyet Tanınması: SMK m.71/2 uyarınca, tasarımda paylı mülkiyet tanınması da talep edilmesi mümkündür. Başvuru yapan kişinin tamamen sicilden silinmez ve ama davacıyla birlikte paylı mülkiyetle tasarımda hak sahibi olur. 

• Tasarımın Hükümsüzlüğü (SMK .77): Tasarımın tamamı veya bir kısmının mülkiyetini geçirilmek

Terditli olarak ifade ettiğimiz dava yönteminde ilk önce mahkemece, tasarımın devrini incelemektedir. Eğer devir şartları oluşmadıysa markanın hükümsüzlüğü şartları değerlendirilmektedir. 

Mahkeme tarafından devir karar verilmesi halinde, ürün tasarım tescil belgesi davacıya devredilir. 

Tasarım Gaspı Davası Zamanaşımı Süresi

Tasarım gaspı davasının açma süresi, ürün tescil başvurusunun Resmi Bülten’de yayımlanması veya ilk defa kamuoyuna arz edilmesinden sonra 3 yıldır. 

Ancak, eski çalışan tasarımı kendi adına başvurması gibi kötü niyetli durumlarda zamanaşımı süresi yoktur. Ürün sahibi durumu farkettiği anda dava açma hakkına sahiptir. 

Tasarım Gaspı Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Tasarım gaspı davasında görevli mahkeme Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesidir. Dava, tasarımı gasp eden kişinin yerleşim yerinde açılması gerekmektedir. 

Dava açılmadan önce kişinin kimlik ve adres bilgileri bilinmiyorsa, marka vekili aracılığıyla TÜRKPATENT’ten başvuru sahip bilgilerinin talep edilmesi mümkündür. 

Gerçek Ürün Sahipliği Nasıl İspat Edilir? 

Tasarım gaspı davasında ispat yükü davacı taraftadır. Ürün tasarımın gerçek hak sahipliği ve davalı taraftan daha öncesinde üretildiğinin ispat edilmesi gerekir. 

Gerçek ürün tasarım hak sahipliğin ispatında kullanılabilecek başlıca deliller şunlardır:

• Çizim Dosyaları ve Ham Tasarım Verileri: SolidWorks, CLO 3D, Photoshop, Illustrator gibi çizim ve moda tasarım programlarında oluşturulan ham dosyalar, revizyon geçmişleri ve bilgisayar metadataları.

• Kamuya İlk Sunum ve Sosyal Medya Paylaşımları: Tasarımın tescil başvurusundan önce resmi Instagram, Facebook veya Pinterest sayfalarında, kataloglarda ya da web sitesinde kamuya sunulduğunu gösteren tarihli paylaşımlar.

• Prototip ve Kalıp Faturaları: Ürünün imalatı öncesinde kesilen kalıp çizim, kesim, numune imalatı, hammadde  alım faturaları ve sevk irsaliyeleri.

• Fason Üretim ve Tedarikçi Kayıtları: Ürünün dikim veya imalat aşamasında fason atölyelerine teslim edildiğini gösteren numune teslim tutanakları ve fason üretim faturaları.

• Noter Tespiti ve Zaman Damgası: Çizimlerin noter kanalıyla onaylatılmış halleri veya 5070 sayılı Kanun uyarınca alınmış zaman damgası kayıtları.

Davanın Sicile Kaydı ve Yayını

Tasarım gaspı davası açılmasıyla birlikte mahkeme, davanın açıldığı bilgisini TÜRKPATENT’e bildirir. Dava sicile kaydedilir ve ve Resmi Tasarım Bülteni’nde yayımlanır. 

Sicile kayıt tarihi itibarıyla iyiniyetli 3. kişilere karşı hüküm doğurur.

Mahkeme Kararının Hukuki Sonucu ve İyiniyetli 3. Kişilerin Lisans Hakkı 

Mahkeme, tasarımın gasp edildiğine karar verirse, başvuru yapan veya tescil ettiren kişi sicilden silinir ve davacı taraf ürünün tasarım sahibi olarak sicile kaydolunur. Bununla birlikte eski tasarım hak sahibi gözüken kişinin ve onunla sözleşme yapan 3. kişilerin hakları sona erer.

SMK m.72 hükmü, eski tasarım sahibi ile mahkeme kararı öncesinde sözleşme yapmış olan iyi niyetli üçüncü kişileri koruma altına almıştır. 

Yukarıda da ifade ediliği üzere, tasarım gaspı davası Resmi Tasarım Bültende yayımlanmaktadır. Üçüncü kişi, bu bülten yayımlanmadan önce, tasarımın gasp edildiğini bilmiyor ve gasp eden ile lisans sözleşmesi yapmışsa iyi niyetli sayılır. 

Bu durumda iyi niyetli üçüncü kişi, gerçek hak sahibinin sicile tescil edildiğinin bildirilmesinden itibaren 2 ay içinde başvurarak makul bir bedel karşılığında inhisari olmayan bir lisans verilmesini talep edebilirler.

Tasarım Gaspını Önleme Yolları 

Özel tasarlanan ürünlerin kamuoyuyla veya herhangi bir üçüncü kişiyle paylaşılmadan önce şu önlemler alınmalıdır:

• Gizlilik Sözleşmesi İmzalanmalı: Prototip, çizim veya görseller paylaşılan tüm kurum ve kişilerle caydırıcı cezai şart içeren Gizlilik Sözleşmesi imzalanmalıdır.

• Fason Üretim Sözleşmeleri: Üreticilerle yapılan sözleşmelere "Ürün üzerindeki tüm tasarım ve fikri mülkiyet haklarının iş sahibine ait olduğu, tedarikçinin bu tasarımlarla tescil başvurusunda bulunamayacağı" maddesi eklenmelidir.

• Erken Tescil Başvurusu: Ürün piyasaya sürülmeden veya fuarlarda sergilenmeden önce tescil süreçleri başlatılmalıdır. Tasarımlarınızı henüz gasp edilmeden koruma altına almak ve başvuru adımlarını incelemek için Ürün Tescili Nasıl Yapılır? başlıklı rehberimizi okuyabilirsiniz.

Tescil Sonrası Taklit Ürünler ve Tasarım İhlalleri

Tasarım belgesi devralındıktan veya tescil kesinleştikten sonra ürünlerin piyasada izinsiz kopyalanması halinde toplatma, el koyma ve tazminat hakları doğar. 

Sürecin devamındaki hukuki haklarınız için Tasarım Hakkına Tecavüz ve Ürün Kopyalama başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Tasarım Gaspı Davası Dilekçe Örneği

Paylaşılan dilekçe örneği sadece bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her olayın mevcut durum koşullarına göre dava dilekçesinin hazırlanması gerekir. Doğrudan veya dolaylı olarak dilekçe örneğinin kullanılması halinde hukuk büromuzun bir hukuki sorumluluğu olmadığını belirtmek isteriz. 

Sonuç

Tasarım gaspı davası, işletmelere özgün ürünlerin bir başkası tarafından tasarımı tescil ettirmesi veya başvurusunda bulunması halinde açılmaktadır. Bu dava sonucunda gasp eden kişi sicilden silinir ve gerçek hak sahibi sicile kaydedilir. 

Ancak, ürünün ilk kim tarafından üretildiği ispat edilmesi gerekir. Bu sebeple özel tasarlanan ürünleri gecikmeden tescil ettirmek gerekir.

Tüm bu hak kayıplarını önlemek ve gasp edilen haklarınızı geri almak için sürecin en başından itibaren yasal adımları doğru atmak şarttır.

Tasarım tescili, ürünlerinize verdiğiniz emeği ve Ar-Ge yatırımlarınızı koruyan en kritik hukuki adımdır. Başvuru öncesi yenilik araştırması, doğru görsel açıların seçimi ve resmi bülten takibi uzmanlık gerektirir. 

Hatalı başvurular, ürününüzün pazardaki korumasını tamamen işlevsiz kılabilir. Tasarım Hukuku alanında uzman ve marka vekili avukatlardan hizmet almak için Sena KOPARAN Hukuk Bürosu iletişime geçebilirsiniz.