Alan Adı (Domain) Marka İhlali ve Domain İptali

Alan adı marka ihlali, tescilli bir markanın bir başkası tarafından internet site adresi olarak kullanılması hali olarak karşımıza çıkar. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.7/3-d hükmünde; markanın alan adı, yönlendirici kod veya anahtar sözcük olarak internet ortamında ticari etki yaratacak şekilde kullanılması açıkça marka ihlali kabul edilir.

Alan adı marka ihlalinde en sık karşılaşılan durum; bir markaya ait [www.xmarka.com) alan adının bir başkası tarafından .com.tr, .net veya .org gibi farklı uzantılarla tescil edilmesidir. Benzer şekilde, alan adına tire eklenerek [www.x-marka.com] ya da bir harf değiştirilip eksiltilerek) arama trafiğinin çalınması da alan adı ihlalinin farklı bir boyutunu oluşturur.

Tescilli bir markanın bir başkası tarafından aynen veya taklit edilerek alan adı olarak alınması halinde; ihtiyati tedbirle internet sitesine erişim engelliyle maddi ve manevi tazminat davası açılması mümkündür. Karşılaştığınız durumun genel çerçevesini anlamak için markamı başkası kullanıyor ne yapmalıyım içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Bununla birlikte alan adı marka ihlaline yönelik tahkim kurumlarına başvurarak, söz konusu internet sitelerin kapatılması veya marka sahibine devri mümkündür. 

Marka vekili  Av. Sena Koparan Şafak tarafından hazırlanan bu içerikte; haksız alan adlarının tespiti, TRABİS ve WIPO üzerinden domain iptali/devri, erişim engelleme kararları ve tazminat süreçleri tüm detaylarıyla ele alınmaktadır.

Alan Adı İhlali Halinde Hukuki İmkanlar Hakkında Bilinmesi Gerekenler

• Alan Adı İhlali Nedir?: Tescilli bir markanın aynısını veya benzerinin ticari bir amaçla domain olarak alınmasını ifade eder. Markaya ait internet sitesinin haksız olarak trafiği başka siteye yönlendirmesine sebebiyet verir ve tüketiciler nezdinde karışıklığa yol açar.

• Türkiye Tahkim Yolu: İnternet Alan Adları Yönetmeliği kapsamında (.com.tr, .net.tr, .tr) gibi uzantılı alan adların ihlal edilmesi halinde Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıları (UÇHS)’na başvurulması mümkündür. Şu an TOBBUYUM ve BTİDER bu hizmeti vermektedir. 

• Uluslararası Tahkim Yolu: (.com, .net, .org) adlı internet alan adlarıyla marka ihlal edilmesi halinde WİPO nezdinde kurulan UDRP Tahkimi (ICANN) tahkime başvurulması mümkündür.

• Tescilli Markaların Dava Yolları: SMK m.7/3 uyarınca tescilli bir marka isiminin aynı veya benzeriyle alan adı alınması bir marka ihlalidir. Maddi ve manevi tazminat davası açılabilir, söz konusu internet sitelerinde erişim engeli getirilebilir. 

• Tescilsiz Markaların Dava Yolları: Bir başkasının internet site isminden haksız olarak yararlanma amacıyla aynı veya benzer domain alınması aynı zamanda haksız rekabet teşkil eder. Bu durumda haksız rekabet hükümleri kapsamında tazminat davası açılabilmektedir.  

Alan Adı (Domain) Marka İhlali Nedir?

Marka ihlali, hak sahibinin izni olmaksızın, bir markanın aynı veya benzer sınıflarda, aynı ve benzerinin kullanılmasıdır. Günümüzde ticaretin büyük bölümü e-ticarete kaydığı için her markanın bir internet adresi mevcuttur. Ancak bir alan adının tescilli bir marka ile aynı veya benzer olması tek başına ihlal oluşturmak için yeterli değildir.

Bir alan adı tescilinin ve kullanımının SMK m. 7/3-d kapsamında marka ihlalinin gerçekleşmesi için şu unsurların gerçekleşmesi gerekir:

• Sınıf ve Sektör Örtüşmesi (Sınıf Esası): Marka koruması kural olarak tescil ettirildiği mal ve hizmet sınıfları ile sınırlıdır. Örneğin; "X" ibaresi 25. sınıfta (giyim) tescilliyse ve bir başkası bu ibareyi [www.xgiyim.com](https://www.xgiyim.com) adresinde tekstil ürünleri satmak için kullanıyorsa marka ihlali doğar. Ancak aynı ibare tamamen farklı ve ilgisiz bir sektörde (örneğin 37. sınıf inşaat hizmetlerinde) dürüstçe kullanılıyorsa kural olarak ihlal oluşmaz. Ancak, tanınmış markalarda durum farklı olup, sektör farketmeksizin marka ihlalini oluşturur. Örneğin; [www.arçelikinşaat.com] adlı bir sitenin alınması mümkün değildir, aksi takdirde marka ihlali oluşturur. 

• Markasal ve Ticari Kullanım (Ticari Etki Yaratma): Alan adı marka ihlalinden bahsedebilmek için, alınan domainin markasal olarak, yani ticari amaçla kullanılması gerekir. Sitede ilgili mal veya hizmetlerin sergilenmesi, reklam alınması, rakip bir firmaya yönlendirme yapılması gibi durumlar aranır. 

Alan Adı İhlalinin Hukuki Dayanakları

Bir alan adının izinsiz kullanımı, somut olayın niteliğine göre üç farklı hukuki zeminde değerlendirilir:

• Marka Hakkına Tecavüz (SMK m. 7/3-d): Tescilli markanızın aynısının ya da benzerinin, tescil sınıfınızdaki mal veya hizmetlerle ilgili bir internet sitesinde ticari etki yaratacak şekilde kullanılması durumunda uygulanır.

• Haksız Rekabet (TTK m. 54-55): Tescilsiz ancak ticarette aktif kullanılan bir ibarenin veya ticaret unvanının; başkası tarafından siber gasp (cybersquatting), aldatıcı yönlendirme veya haksız kazanç sağlama amacıyla domain yapılması halinde gündeme gelir.

• Kişilik Haklarının İhlali (TMK m. 24-26): Gerçek veya tüzel kişilerin ad ve unvanlarının, onayları olmaksızın ve kötü niyetle alan adı olarak tescil ettirilmesi durumunda kişilik haklarının korunması hükümlerine dayanılır.

UÇHS Tahkimi Başvuru İmkanları

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından.com.tr, .net.tr, .org.tr ve .tr uzantılı alan adlarına yönelik uyuşmazlıkların çözümü için TRABİS altyapısı devreye alınmıştır. Bu sistem kapsamındaki Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcılarına (UÇHS - TOBBUYUM veya BTİDER) başvurarak alan adı ihlallerine karşı hızlı ve etkili hukuki sonuç almak mümkündür.

Özellikle [www.abcmarka.com](https://www.abcmarka.com) gibi tescilli bir markanın ticari itibarından haksız yararlanmak amacıyla tescil edilen [www.abcmarka.com](https://www.abcmarka.com).tr veya www.abcmarka.net.tr gibi adreslerin iptali veya markanıza devredilmesi için bu yöntem pratik bir çözüm sunar. UÇHS nezdinde yürütülen idari süreçler ortalama 1-2 ay içinde tamamlanır ve mahkemelerdeki gibi yüksek tutarlı ihtiyati tedbir teminatı yatırma zorunluluğu bulunmaz.

UÇHS tahkim mekanizmasının ön koşulu, uyuşmazlığa konu alan adının .tr uzantılı olmasıdır. .com veya .net gibi küresel uzantılar için ise ICANN / WIPO nezdinde başvuru yapılması gerekir.

İnternet Alan Adları Yönetmeliği uyarınca, .tr uzantılı bir alan adının idari yoldan iptal edilebilmesi veya marka sahibine devredilebilmesi için şu üç şartın birlikte (kümülatif) gerçekleşmesi gerekir:

• Marka ve İşaret Benzerliği: Şikayete konu alan adının; sahip olunan veya ticarette kullanılan marka, ticaret unvanı, işletme adı veya diğer tanıtıcı işaretlerle aynı veya karıştırılacak derecede benzer olması.

• Meşru Hakkın Bulunmaması: Alan adını tescil ettiren kişinin bu adres üzerinde hiçbir yasal hakkının veya meşru bağlantısının yer almaması.

• Kötü Niyetli Tescil veya Kullanım: Alan adının kötü niyetle tescil ettirilmiş veya kullanılıyor olması (Örn: Marka sahibine fahiş bedelle satma teklifi, rakip markayı kötüleme veya haksız trafik çekme).

Uluslararası Uzantılarda Domain İptali (.com, .net - WIPO ve UDRP)

Alan adı marka ihlalinin .com, .net, .org gibi jenerik üst seviye alan adlarıyle gerçekleşmesi halinde, UÇHS tahkim merkezlerine değil, uluslararası kuruluş olan ICANN’a başvurulması gerekir. Bu alan adları için Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) bünyesindeki UDRP (Alan Adı Uyuşmazlıkları Yeknesak Kuralları) tahkim yoluna başvurulmaktadır. 

.com, .net, .org gibi jenerik üst seviye alan adları (gTLD) uluslararası kuruluş olan ICANN kurallarına tabidir. Bu uzantılardaki ihlaller için yerel mahkemeler yerine Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) bünyesindeki UDRP (Alan Adı Uyuşmazlıkları Yeknesak Kuralları) tahkim yoluna başvurulur.

Türkiye'deki tescilli markanıza dayanarak WIPO nezdinde yürütülecek UDRP sürecinde izlenen prosedür şu şekildedir:

• Başvuru ve İnceleme: Şikayet dilekçesi online sistem üzerinden WIPO Hakemlik ve Arabuluculuk Merkezine sunulur. Karşı tarafa savunma vermesi için 20 günlük süre tanınır.

• İspat Kriterleri: Türkiye'deki geçerli marka tescili, karşı tarafın alan adı üzerinde hiçbir meşru hakkının bulunmaması ve alan adının kötü niyetle tescil ettirildiği/kullanıldığı uluslararası içtihatlar ışığında belgelenir.

• Karar Kapsamı: WIPO hakem heyeti idari bir tahkim organı olduğundan sadece alan adının iptaline veya markanıza devredilmesine karar verebilir. WIPO kanalıyla maddi/manevi tazminat veya haksız kazanç tahsili talep edilemez.

Tescilli Markaların Alan Adıyla İhlal Edilmesi Halinde Başvurulacak Hukuki Yollar

Bir tescilli markanın internet site adı olarak alınması sebebiyle ihlal edilmesi halinde marka sahibinin SMK kapsamında yer alan davaları açması mümkündür. Gerek UÇHS gerek WIPO kapsamındaki tahkim merkezleri hızlı hukuki çözüm sunsa da tazminata hükmetme yetkileri bulunmamaktadır. 

Bir alan adı marka ihlali tespit edilmesi halinde ilk yapılası gereken husus delillerin toplanmasıdır. İnternet sitesinin kapatılması mümkündür. Bunun için noterden e-tespit yaptırılması, sonradan açılacak davalar için delil oluşturacaktır. Konu hakkında [Marka İhlali Nasıl İspat Edilir?] adlı içeriğimizi ziyaret edebilirsiniz. 

Tescilli bir markanın alan adı alınarak ihlal edilmesi halinde başvurulacak hukuki yollar şunlardır: 

• İhtiyati Tedbir ve Erişim Engelleme: Dava sürecinde sahte sitenin yayın yapmasını ve markaya zarar vermesini önlemek adına Marka İhlalinde İhtiyati Tedbir kararı talep edilerek siteye erişim engellenir.

• Alan Adının Terkini ve Devri: Haksız tescil olunan alan adının sicilden silinmesi veya dava açan marka sahibine devri hükme bağlanır.

• Tazminat ve Kârın Devri Talebi: İhlali gerçekleştiren taraftan uğranılan zarara karşılık Marka İhlali Tazminat Davası açılarak maddi, manevi tazminat ve alan adından elde edilen haksız kazancın devri talep edilir.

Alan Adı İhlali Bir Suç Mudur? 

SMK m.30’da marka hakkına tecavüz suçları sınırlı olarak sayılmış olup; Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle taklit edilmesi, marka işaretinin kaldırılması ve marka üzerinde yetkisiz tasarruf suçudur. 

Ancak, bir tescilli markanın alan adı olarak alınması halinde suç oluşturup oluşturmadığı ise, söz konusu sitede taklit markaların satışının yapılıp yapılmadığına bağlıdır. Tescilli markanın sadece alan adı olarak kullanılması ve sitede taklit markalı ürünlerin satışının yapılmaması halinde, marka hakkına tecavüz suçunu oluşturmaz.  

Nitekim, “kanunsuz suç olmaz” ilkesi kapsamında, SMK m.30’da yer almayan bir konu hakkında marka hakkına tecavüz suçundan bahsedilemez. Nitekim, sadece sadece" alan adı (domain) adresinde yer alması, web sitesinin içeriğinde ise marka hakkına tecavüz teşkil eden mal veya hizmet satışı/tanıtımı yapılmaması halinde marka tecavüzü suçunu oluşturmamaktadır. Söz konusu eylemler haksız rekabet kapsamında değerlendirilir. 

Nitekim Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2021/4403 E. , 2021/7178 K. sayılı kararında sadece alan adının kullanılması marka hakkına tecavüz suçu oluşturmayacağını hükmetmiştir;”

**“**Dosya içerisinde mevcut bilgi ve belgelere göre, işaretin internet ortamında “sadece” alan adı olarak kullanılması, marka hakkına tecavüz suçunun seçimlik hareketleri arasında sayılmadığından, sanığın web sitesi içeriğinde katılan şirket adına tescilli “ulusoy” markasını kullanmayıp, www….com şeklindeki domain adresinde kullanmaktan ibaret eyleminin marka hakkına tecavüz suçunu oluşturmayıp, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda düzenlenen haksız rekabet suçunu oluşturup oluşturmayacağı tartışılıp değerlendirilmeden suç vasfında yanılgaya düşülerek yazılı şekilde marka hakkına tecavüz suçundan dolayı hüküm kurulması... BOZULMASINA, 24/06/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.”

Karardan da anlaşılacağı üzere; sahte sitede taklit ürün satışı yapılıyorsa marka hakkına tecavüz suçu oluşur.  Ancak tescilli ibare sadece domain adresinde kullanılıp site içeriğinde taklit mal/hizmet satılmıyorsa eylem TTK uyarınca Haksız Rekabet çerçevesinde değerlendirilir.

Ancak, hem alan adı marka ihlali söz konusuysa ve site üzerinden taklit ürün satışı yapılıyorsa veya marka amblemi izinsiz kopyalanmışsa, marka hakkına tecavüz suçu oluşur.  Bu durumda taklit marka suçu kapsamında savcılığa suç duyurusunda bulunulması mümkündür. 

Tescilsiz Marka veya Ticaret Unvanının Alan Adı Olarak Kullanılması (Haksız Rekabet)

Bir markanın tescilli olmaması, diğer rakiplerin dilediği gibi kullanacağı anlamına gelmemektedir. Marka hukukunda gerçek hak sahipliği ilkesi kapsamında, tescilli olmasa dahi markanın alan adı olarak bir başkası tarafından alınması bir hak ihlalidir. 

Ticarette aktif olarak kullanılan, yatırımlarla ayırt edici nitelik kazandırılmış ancak henüz tescil ettirilmemiş ibareler ile ticaret unvanları ve işletme adları Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 54-55) haksız rekabet hükümleri kapsamında korunmantakdır. 

Tescilsiz bir markanın veya ticaret unvanının başkası tarafından alan adı olarak alması durumunda maddi ve manevi tazminat davası açılabilir ve alan adının kullanılması engellenebilir. 

Alan Adının Bir Başkası Tarafından Marka Tescili Olarak Alınması

Bir işletme tarafından e-ticarette alan adını markasal olarak kullanması ve bu internet site ismini tescilsiz olarak kullanması mümkündür. Üçüncü kişiler tarafından bu markanın kötü niyetle tescil edilmesi mümkündür. Uygulamada işletme sahibine geri markanın satışının yapılması veya alan adını kendi üzerine devrini sağlayarak haksız ticari kazanç elde etmeye çalışmaktadır. 

Alan adı olarak kullanılan marka, bir başkası tarafından tescil edilmesi halinde, söz konusu markanın hükümsüz kılınması için dava açılması mümkündür.  Konu hakkında detaylı bilgiyi Marka Hükümsüzlüğü Davası ve Kötü Niyetli Tescil adlı içeriğimizden inceleyebilirsiniz.  

Sonuç

E-ticaretin artmasıyla birlikte internet siteleri daha bir önem kazanmış ve bir ticari kazanç kapısı haline gelmiştir. Domain marka ihlali hallerinde hızlı reaksiyon almak ve siteyi erişime kapatmak son derece önemlidir. Ayrıca, dijital platformlarda delillerin kaybolması daha hızlı olup, noterden e-tespit gibi hukuki önlemlerin alınması gerekir. 

Marka ihlali tespit edildiği sürecin en başında bir marka avukatı ile iş birliği içinde hareket etmek hukuki hakların korunmasında büyük önem taşır.

Ofisimizin kurucusu, marka hukuku alanında tecrübeli avukat olup, Türk Patent ve Marka Kurumu resmi siciline kayıtlı yetkili bir marka vekilidir (Marka Vekili Sena KOPARAN ŞAFAK (Vekil Sicil No: 2898), TÜRKPATENT Vekil Araştırma ekranı üzerinden sicil numarası veya isimle sorgulanması mümkündür.

Markanızın uğradığı tecavüzün yasal yollarla kanıtlanması ve ticari haklarınızın koruma altına alınması amacıyla Av. Sena Koparan Şafak Hukuk Bürosu uzman kadrosu ile iletişime geçebilirsiniz.